İsmail Beşikci: Ehmedê Xanî’nin Hatırası Üzerine

Ehmedê Xanî’nin Hatırası Üzerine

Ehmedê Xanî adını bazı devlet kurumlarına verilmesi, Ehmedê Xanî saygı olarak değerlendirilebilir. Ama hiçbir yerde Ehmedê Xanî adının doğru yazılmaması bu düşünceyi geçersiz kılmaktadır.

İsmail Beşikci

04.12.2023, Pts | 14:16

Ehmedê Xanî’nin Hatırası Üzerine
Makaleyi Paylaş

28-30 Kasım tarihleri arasında, İBV Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Gürbüz ve araştırmacı -yazar Nihat Gültekin’le Doğubeyazıt’ı ve Ehmedê Xanî’yi ziyaret ettik. Bu geziyi, Doğubeyazıt Belediye Başkanı Yıldız Acar, Nihat Gültekin ve İbrahim Gürbüz birlikte organize ettiler.

İstanbul’dan hareket eden uçak Van Havaalanı’na indi. Orada bizi, Peywend Yayınları sahibi ve İBV Yönetim Kurulu Üyesi Xalid Sadînî karşıladı. Van’da bir süre sohbetten ve yemekten sonra  Doğubeyazıt’a hareket ettik.

Nihat Gültekin, Doğubeyazıt’tan önce Zilan Deresi’nde  bazı alanların ziyaret edilmesinin doğru olacağını söyledi. Öyle yaptık.

Zilan Deresi, Van’ın Erciş ilçesinde, Patnos ve Çaldıran arasında  yer almaktadır. Zilan Deresi’nin  kaynağı Tendürek dağları’nın kuzey taraflarıdır. Suları Van Gölü’nü baslemektedir. Bu bölgede Ademan, Sipkan, Zilan, Hesenan aşiretlerine bağlı 18  civarında köy bulunmaktadır.

Bu bölgede Ağrı direnişi sırasında soykırıma varan operasyonlar gerçekleşmiş. Nihat Gültekin, köylülerin üç alanda toplanarak kurşuna dizildiklerini anlatttı. Bu alanlardan  biri Çika Hemoya (Adaxeybê), ikincisi Çika Îskîya (Milk Komir), üçüncüsü Çika Bekira (Newala Fedê, Utanç Deresi)

                                                      ***

Adları geçen alanlarda kadın-erkek, genç-yaşlı, çoluk- çocuk bütün köylüler toplanıyor. Feryad-figan, her tarafta büyük bir uğultu, çığlık  var. Bu alanda toplanan köylerin etrafını  erlerden oluşan tim çevirmiş. Bu timin görevi emir verildiğinde  bu alanda toplanan halkın üzerine yakın mesafeden ateş etmek.

Bu alandan çok yoğun bir çığlık yükseliyor. Her taraf feryad-figan. Bunun üzerine bu timi etrafına rütbeli askerlerden oluşa yeni bir tim daha yerleştiriliyor. Bu timin görevi, bu yoğun çığlık karşısında duygusal davranıp hem ateş etmeyen erlere hem de bu alanda toplanan halka kurşun sıkmak.

Her ihtimale karşı, bu ikinci timin etrafına da  çok daya yüksek rütbelilerden oluşan yeni bir tim yerleştiriliyor. Bu şekilde  soykırıma varan bu operasyonlarla halk imha ediliyor.

Yıllar sonra, katledilen bu halkın torunları atalarını anmak için Adaxeybê’de, Zilan  Deresi’nin kıyısında duvar çevirmiş. Devlet ve  hükümet yetkilileri, bu duvarın, 1930’lerdeki operasyonları çağrıştırdığını farkederek duvarı yıktırmış. Amaç, bu konularda Kürdler arasında  toplum bilincinin ve tarih bilincinin oluşmasına engel olmak. Duvarı kalıntılarını biz de gördük. Nihat Gültekin’in bu konuda bir kitabı da var. Dîware Me Jî Hilweşandın, Doz Yayınları 2023   376 s.

                                                              ***

Doğubeyazıt’a Erciş, Muradiye-Çaldıran üzerinden gittik. Tendürek dağları batımızda kaldı.

Doğubeyazıt’ta bizi belediye yetkilileri karşıladı. Akşam, yemekte, Belediye Başkanı Yıldız Acar’la çok verimli  görüşmelerimiz oldu. Yıldız Acar bağımsız Belediye Başkanı.   29 Kasım belediye başkanının halkla görüşme günüydü. O görüşmeleri de izledik. Halk, kadın-erkek kalabalık gruplar hailinde salona alınıyordu. Herkes belediye başkanına  sorunlarını anlatıyordu. Halk, dile getirilen sorunlarla ilgili olarak belediye başkanıyla görüşmeler yapıyordu. Belediye başkanı ilgili kişileri dinleyip kendi düşüncesini açıklıyordu.

Doğubeyazıt’ta Pira Belek Köprüsü’nü de ziyaret ettik. Bu köprüde Ağrı direniş sırasında, 1928’de, direnişçilerle hükümet arasında bir görüşme gerçekleşmiş. Direnişi bırakın, Cumhuriyet’in nimetlerinden yararlanın … şeklinde görüşmeler. Bu görüşmeye İhsan Nuri Paşa’nın ve Broyê Heskî Tellî'nin, hükümet tarafında da komutanların katıldığı ifade edilmektedir. Bu görüşmeler, Kürdleri kandırmaya yönelik görüşmeler olduğu ferkedildiği için başarıya ulaşmamış. Nihat Gültekin Pira Belek Köprüsü’nün başında bu konularla ilgili önemli açıklamalar yaptı.

                                                                   ***

Ehmedê Xanî’yi ve İshak Paşa Sarayı’nı da ziyaret ettik. Ehmedê Xanî’nin de İshak Paşa Sarayı’nın da ziyaretçisi çoktu. Burada bir duygumu ve düşüncemi ifade etmem gerekiyor. Birçok kuruma Ehmedê Xanî’nin adı verilmiş. Ama hepsinde de Ehmedê Xanî adı yanlış yazılmış. Ahmed-i Hani şeklinde yazılmış. ‘Ağrı Ahmed-i Hani Havaalanı’, ‘ Doğubeyazıt Ahmed-i Hani Kampusu’, ‘Ahmed-i Hani Kütüphanesi’ vs. Sadece, Kütüphane’nin bir bölümünün kapısı üzerinde ‘Ehmedê Xanî’ levhası vardı.

Ehmedê Xanî Türbesi’nde Kitaplıkta Diyanet İşleri Başkanlığı’nın çok kalın ciltleri vardı. 15 kadar. Kitap vardı. Ama kitaplıkta Mem-û Zîn ve Nûbihara Biçukan yoktu. Ehmedê Xanî şiirinden üç-dört satır Türkçe’ye çevrilmiş. Ehmedê Xanî’nin mezarını başına bu çeviri asılmıştı.

Daha önce de  Ehmedê Xanî’yi İshak Paşa Sarayı’ birkaç defa ziyaret etmiştim.  Bir çay bahçesinde,  etrafa bakarken etraftaki dağların ne kadar yüksek olduğunu, ilk defa  bu gezide farkettim. Bu alanda Büyük Ağrı Dağı ve Küçük Ağrı Dağı da ufukta görünmüyordu.

                                                                  ***

Ehmedê Xanî adını bazı devlet kurumlarına verilmesi, Ehmedê Xanî saygı olarak değerlendirilebilir. Ama hiçbir yerde Ehmedê Xanî adının doğru yazılmaması bu düşünceyi geçersiz kılmaktadır.

Doğubeyazıt’a ilk olarak 1967 Sonbaharında gelmiştim. Ondan sonra pek çok gelişimiz -gidişimiz oldu. O günlerden bugüne Doğubeyazıt’da gerek maddi planda, gerek manevi planda çok önemli gelişmeler oldu. Son yıllarda, bu gelişmeler daha belirgin bir şekilde arttı. Bu gezide rahmetli dostumuz  Mehmet Karahan’ın çocuklarını da görmek bana büyük bir mutluluk verdi. Mehmet Karahan’la 1971, 12 Mart rejimi döneminde Diyarbakır Askeri Tutukevi’nde beraberdik. Rahmetli Av. Bahattin  Eryılmaz, rahmetli Av. Mustafa Çamlıbel rahmetli Av. Erdoğan Teomete, esnaftan Mustafa Özbay  koğuş arkadaşlarımız arasındaydı.

 

 

 

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Nerina Azad'ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Bu makale toplam: 4360 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:13:14:38
Bu gönderiye hiç yorum yapılmamış! İlk yorum yapan kişi olmak ister misin?
Nerina Azad

İsmail Beşikci

İsmail Beşikci

Yazarın Önceki Yazıları

Üç KitapHazro BeyleriSimurglarMehmet Bayrak’ın Kürt Kimliği MücadelesiŞeyh Said Direnişi İle İlgili İki KitapDiyarbakır Kitap Fuarı 2023Ermeni ve Rum Mallarının TürkleştirilmesiAbdurrahman Önen-Erdnîgarîya KurdistanêKürtler ve Güller Cilt 3‘49’lar’, ‘55’ler’, ‘23’ler’ …'Yaşamın Kıyısında'Behdinan, Barzan, Milli LiderSuyu Arayan Halklar Aşiretten Ulusallığa Doğru Kürtler(II)Suyu Arayan Halklar Aşiretten Ulusallığa Doğru KürtlerYüzüncü Yılında Lozan AntlaşmasıSon Kız‘Deniz’in Ütopyası’ ÜzerineRudaw TVStockholm Kürd Sürgün Müzesi Üzerine DüşüncelerLozan Konferansı, Kürdler ve Kürdistan IILozan Konferansı, Kürdler ve KürdistanDiaspora KürdleriMele Mıstefa Barzani Ulusal MüzesiRovîyê XasûkBarzani ve Kürt Ulusal Özgürlük Hareketi IIIKendi Kendini Yönetme Hakkı‘Ayrılıkçı Yazılar’Peywend YayınlarıDuhok Üniversitesi’nin 30. YılıAhamenişlerden İran İslam Cumhuriyeti’ne IIKürtçülükAhamenişlerden İran İslam Cumhuriyeti’neKürd Aydınları IIBedirhan Epözdemir’in AnılarıSeyidlik-ŞeriflikKürdizade Ahmed RamizMedreseler-ÜniversitelerMedya KitabeviBirleşmiş Milletler ve KürdlerMülteci YaşamlarÖncü Bir Kürt Aydını59 Yıl Sonra ŞemdinliKemalizm Ve Kürd Ulusal Sorunu IIIOrtadoğuBir Ailenin Son 200 Yıllık TarihiTarih Okumaları, Kürdlerin HikayesiHewler’de, Soran’da ve Cambridge Koleji’nde KonferansTheodor Herzl Bize Ne Anlatıyor?AforizmalarSon YolcuIrkçılık Hakkında …Aydınlar Hakkında…Latife Fegan’ın AnılarıAdil Yargılama/Yargılanma Mümkün mü?Kürd Aydınlarıİlim-BilimKürdçe Derslerinin ÖnemiYaş 83…*Mezopotamya Uygarlığında HakkariKemalizm Ve Kürd Ulusal Sorunu - IIBediüzzaman’ın HançeriDoğu-Güneydoğu Dernekleri Platformu*Destar Kitap-KafeKürdistan’ın Güney'ine SeyahatKürd Tarihinin Yazılı Ana KaynaklarıBingöl-Van Gezi İzlenimleriGöbekli Tepe Hakkında…GüvenlikMunzur Çem’in AnılarıDerveCendere IISaatin İçindeki SırMehmet Öncü KitaplarıZarema, Yahudi DevletiJuli’nin Sesi‘Ateşte Doğanlar’Kadri Hoca…Kürt HâkimAlevilik Üzerine II‘Aleviler ve Sosyalistler’ Kitabı ÜzerineUygur TürkleriBaşkanlık Seçimleri, ABDÜniversite RaporuOFra Bengio’nun Kürd Liderlere EleştirisiDr. SaidKürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Maaş Sorunu…Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde PKK-Haşdi Şabi İşbirliğiAma Onlar Kardeştiler…Mustafa Suphi‘Kürdistan Ortadoğu’nun Polonya’sıdır’İSkan Tolun IIKürt Dil Hareketi (Harekata Zımanê Kurdî) II‘Doğumun Ölümü’Kürt Dil Hareketi (Hereketa Zimanê Kurdî)Kürdistan Bayrağı’nın ve KDP Binasının Yakılması Üzerine…Ermeniler, Kürdler, AzerilerDevrimci Doğu Kültür OcaklarıEylül 2020 Kürdler-KürdistanBir AİHM BaşkanıHalepçe arşivlerinin yakılması ve KDP’ye saldırıDevranİskan TolunWoodrow WilsonHarf Devrimi’nin Kürdler İçin AnlamıMehmet ElbistanKürtler, Şehir Şehirlileşme‘Kürt Çalışmaları…’Zini Gediği KatliamıKürd Tarihini Kürdlerin Yazması…‘Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ II’Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’Değinmeler-2Irkçılık ÜzerineSeyid Ahmed CebariŞengal, AfrinMustafa SelîmîKemalizm ve Kürd Ulusal SorunuOrhan Kotan’ın ŞiiriLeylan - IIKürt Meselesiyle İlgili Bir Projen Var mı?LeylanXwebûnOrta Karadeniz’de Etnisite İlişkileriAlevilik Üzerine…Güvenli BölgeDuvarımızı Yapamadık…Doktor SaidAlevilik ve TarihiBitlis ve Ahalisi1916 Kürd TehciriBir Diplomatın AnılarıXızır Nasıl Ali Oldu?Kürd Tarihi Üzerine GözlemlerAdıyla ÇağırmakKürdistan’ın Güneyinde SoykırımKürdlerin TarihiMilliyetçilik ÜzerineHong Kong, Kürdistan‘Kürtlerle Türkler’Ortadoğu’da Devletlerin KurulmasıAbdurrahman Qassemlu’nun Katledilmesinin 30. YıldönümüÜniversitenin Bilim Anlayışında Temel SorunlarCumhuriyet, 19 Mayıs 2019'Özgürlük İçin Sanat'Helsinki’de Sosyal ForumTeknoloji, Bilim, EğitimMilletler Cemiyeti Döneminde Kürdler/KürdistanHewler - Duhok - ZahoBir Tartışma Üzerine…Dönemin RomanlarıEleştirilerin İzindeRêya Heqîyê (Alevilik)ABD Ziyareti - IVABD Ziyareti - IIIABD Ziyareti - IIABD Ziyareti - IBerlin’de Dersim 37-38 PaneliBaşur’da SiyasetDuhok-Hewlêr GezisiKürdçe Yasaklarının İşlevi‘Aleviliğin Doğuşu’ II‘Kimliksiz Çığlıklar’Türkiye’de Adalet Arayışları'Aleviliğin Doğuşu'Kürdlere Soykırım…Moskova’da Kürd KonferansıCevat Geray’a Sevgi…Bilim AhlakıMahallenin ArkadaşlarıSelahattin Demirtaş’ın ŞarkısıCanip Yıldırım KütüphanesiDevşirmeler ve DevletsizlerDağ Kavmi - IIAdaylar…Dağ Kavmi -IGeleceğini Belirleme Hakkı ve KürdlerFarhad Daftary, Şiilik AlevilikŞiizm‘Türklük Sözleşmesi’Timure Halil Hakkında …Düşmanlarını Sevindiren Bir Halk…Celal Talabani...Kürdler Zoru Başardı…Bağımsızlık...Güvenlik...Domino EtkisiReferandum-Bağımsızlık TartışmalarıDanimarka SeyahatiSekesûr’da Kürd-Alevi Soykırımıİnsanlık Araştırmaları MerkeziFahriye Adsay’ın Eleştirileri Üzerine…Bir Kürd...İki Kürd...Üç KürdYezda...Ermeniler, Kürdler…Yeni Bir KDP Kurma ÇalışmalarıHasta AdamAvustralya GezisiHayatımdan KesitlerBirey Toplum İlişkileriPeşmergelik Yüce Bir DeğerdirKaderine KüsmekKürd Halkının, Kürdistan’ın Başı Sağolsun…Kürdistan’ın Hayırlı Evladı Doktor SaidSuriyeli MültecilerParlamentoMilli Düşünce SempozyumuDesmond FernandesKürtlerin Bulunduğu Ülkeler Bölünemez!...Kürtler Ne İstiyor?Eşkiya28 Devlet Bağımsız Kürdistan’ı Tanımayacak...Devlet, İslam, Kürdler ve DarbePencinarîler IIPencinarîler IAzim...'Afrika Edebiyatı' Üzerine…Yaresan (Ehl-i Hak) Rêya Heqîyê, EzdanZağros’un Ötesine…Süleymaniye Merkez Güvenlik Karargahı'Peçar Tenkil Harekatı/1927' Üzerine Birkaç SözİttifaklarMahmut Yeşil’e Sevgi…Tunceli Kanunu, Getirdiği Esaslar ve Devletin Asimilasyon PlanlarıYakındoğu’nun İmhası ve Pontus SorunuKeşiş’in Torunları Dersimli ErmenilerAnlıyorum Ama Konuşamıyorum1128 AkademisyenYaşar KayaAlevilik...Elveda Güzel VatanımAlevilerin KitabıUluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan IIIUluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan IIUluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan (I)Komkurd-AnNelson Mandela - Aziz SancarBarış, Yüzleşme, MüzakereİBV Hewler Temsilciliği558. OturmaŞengal’i ZiyaretŞengalTBMMKürdlerde/Kürdistan’da Ana SorunÖzyönetim Üzerine...Norveç SeyahatiAlaine Tuoraine’e EleştiriKürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Yönetim ZaaflarıGüneşin KrallığıKeyakisarBarzani bir dönem daha görevde kalmalıdırTemel şart Kürdistan Ordusu!Girê Spî'nin Kurtarılması...Üniversitenin Ana SorunuMardin: Hüzünlü KentAlevilik-MüslümanlıkOsmanlılar ve Acemler Arasında Kürdlerİslam’ın barış, huzur, adalet ve eşitlik anlayışı Kerbela’da son bulduKürd Kültürü Neden Yağmalanıyor?Kürd Êzidîlerin Azizesi 'Begê'İki Olay Üzerine DüşüncelerBarış ve Çözüm Süreci - IIIEleştirilerEv Jin û Mêrê bi MaskêBarış ve Çözüm Süreci - IIMurat Bozlak’a sevgiler...Barış ve Çözüm Süreci…Rejim, İslamileşme, Kürdler/KürdistanAlman Şarkiyatçı Dr. FriçSoykırımlar ve Devletsiz HalklarIŞİD’in ZuhuruŞeyh Ahmet, IŞİD Saldırıları ve Osman Baliç'in KatiliUlusların Kendi Geleceklerini Tayin Hakkı ve Kürdler/KürdistanBitlis Anıları, 1960’lı Yıllarda Bitlis’de YaşamUluslararası Bitlis SempozyumuBarzanilerDeğinmelerİfade Özgürlüğü ve ABDTürk Siyasal Kültürü Üzerine…Birleşik Krallık, Fransa, Kürdler/KürdistanAnti-Kürd Uluslar arası NizamKürd/Kürdistan incelemelerinde temel soru...Ulus İnşa Sürecinde Dilin RolüMustafa Barzani'yi sevgiyle anıyoruzDüşün Hayatında ve Edebiyatta KurumlaşmalarYakındoğu’nun İmhası,1915 Ermeni Soykırımı ve Hrant Dink’in KatledilmesiResmi İdeolojinin Temel ÖzelliğiRoboski – GoyilerTürk-İslam Sentezi ve Kürd SorunuKürdistan sorunu her şeyden önce duruş sorunudurBarış
x